امتیاز موضوع:
  • 2 رأی - میانگین امتیازات: 3.5
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
jit2
#1
سیستم تولید به هنگام

سیستم تولید به هنگام1JIT) ) یک فلسفه مدیریتی است که خاستگاه آن کشور ژاپن است. در این سیستم هیچ مواد اولیهای خریداری نمیشود و هیچ محصولی ساخته نمی­شود، مگر در هنگام ضرورت. این سیستم برحذف هر گونه اتلاف، و بهبود مستمر بهرهوری تمرکز دارد. استفاده از این سیستم، دارای یک سری مزایایی است که افزایش کیفیت و کاهش میزان موجودی و متعاقب آن کاهش هزینهها از آن جملهاند. اجرای موفق سیستم JIT، نیازمند فراهم آوردن یک سری زیرساختها و مقدمات بوده است و نیاز به برنامهریزی دقیق دارد.

این سیستم علیرغم مزایایی که دارد، با یک سری محدودیتها رو به رو است که از آن جمله می توان به عدم استفاده مناسب از آن درد همه کشورها اشاره نمود

مقدمه:

بعد از جنگ جهانی دوم، مردم ژاپن در تلاش برای ساخت مجدد اقتصاد کشورشان برآمدند. در آن زمان، روشهای سنتی تولید، پاسخگوی نیاز این کشور نبود و یکی از دلایلی که ژاپنیها مجبور شدند به شیوههای جدید روی بیاورند، کمبود فضا و وسعت کم کشورشان بود. دلیل دیگر این بود که ژاپن کشوری با جمعیت زیاد و منابع طبیعی بسیار اندک است؛ بنابراین طبیعی است که آنها نسبت به اتلاف منابع، بسیار حساس باشند. ژاپنیها، همچنین نگهداری موجودیها را غیرمفید میدانستند؛ زیرا این امر نیازمند انبارهای بزرگ بود و باعث راکد ماندن سرمایه میشد.

دلایل فوق باعث پدید آمدن فلسفه مدیریتی به نام just- in- time شد در زبان فارسی میتوان واژههایی مثل « فقط به هنگام» یا « فقط به موقع» را برای آن به کار برد. یعنی نه دیرتر، نه زودتر، بلکه فقط به هنگام.

این فلسفه برای اولین بار در دهه 1950 میلادی توسط تاییچی اهنو(taiichi ohno) در کارخانه تویوتا (TOYOTA) توسعه یافت که هدف آن برآورده ساختن تقاضای مشتریان با حداقل تأخیر بود. پس از آن در اوایل دهه 1970 بسیاری از کارخانجات ژاپنی این سیستم را پیاده کردند. از این رو تاییچی اهنو به عنوان پدر JIT شناخته میشود.

ظهور JIT در ژاپن، با یک سری جنبههای فرهنگی قوی در این کشور مرتبط بود. برخی اصول اخلاقی کار در ژاپن که در پیدایش JIT بسیار موثر بودند، عبارتند از:

1- کارگران، انگیزه زیادی برای دستیابی به بهبود مستمر دارند و همیشه سعی میکنند از موقعیتی که در آن قرار دارند فراتر روند و پیشرفت کنند و معتقدند که همیشه استانداردهای بالاتری از استانداردهای کنونی، برای دستیابی وجود دارد.

2- شرکتها، روی تلاش گروهی تمرکز میکنند که این امر مستلزم ترکیب استعدادها و مهارتهای کلیه کارکنان در حل مشکلات و همچنین فرآیند تصمیمگیری است.

3- کار، بر فراغت و آسودگی مقدم است: به عنوان مثال برای یک کارگر ژاپنی، غیرعادی نیست که 14 ساعت در روز کار کند.

4- کارگران، تمایل دارند که در سرتاسر دوره کار و خدمتشان در یک شرکت باقی بمانند. این امر، برای آنها، این فرصت را ایجاد میکند که مهارتها و تواناییهایشان را در یک روند مستمر ارائه کنند.

تعریف JIT :

JIT ، موضوعی است که افراد مختلف تفسیرهای متفاوتی از آن داشتهاند. در بسیاری از نوشتهها از JIT به عنوان تکنیکی در کنترل موجودیها یاد شده است. بعضی، آن را نگرشی نو به تولید و برخی دیگر، از آن به عنوان نوعی فلسفه و تفکر یاد کردهاند. برخی از نویسندگان نیز آن را یک استراتژی دانستهاند. همچنین JIT از نظر اینکه باعث افزایش کیفیت و کارایی میشود یک رویکرد مدیریت تکنیکی و از این جهت که باعث کاهش ضایعات میشود، یک رویکرد مدیریت عملیاتی و به این دلیل که یک مفهوم تولید جامع است رویکرد استراتژیک نامیده میشود.

JIT ، سیستمی جامع برای کنترل موجودیهای تولید است. در این سیستم هیچ موجودی مواد اولیهای خریداری نمیشود و هیچ محصولی ساخته نمیشود؛ مگر در هنگام ضرورت. این سیستم اساساٌ بر کاهش هزینهها از طریق حذف موجودیهای انبار تمرکز دارد.

با توجه به مطالب فوقالذکر، اگر بخواهیم یک تعریف جامع از JIT ارائه دهیم باید بگوییم: « JIT تفکر و نگرشی نوین در اداره سازمانهای صنعتی است که اصول، روشها و تکنیکهای برخاسته از آن، حذف کامل و جامع اتلاف و افزایش بهرهوری را در تمامی فعالیتها اعم از داخل و خارج سازمان دنبال میکند.» JIT امروزه به معنی « تولید با حداقل اتلاف» نیز به کار میرود. منظور از اتلاف، تمامی فعالیتهایی است که موجب مصرف منابع می شود ولی ارزشی برای مشتری ایجاد نمی نماید.

پیششرطهای موفقیت JIT :

JIT، تنها در صورتی به موفقیت میرسد که تک تک افراد سازمان در آن مشارکت کنند، برنامهها و روندها جهت دستیابی به حداکثر بازده و کارایی طراحی شده باشند و کیفیت محصولات و برنامههای زمانی تولید مطابق با تقاضای مشتریان، برنامهریزی شده باشند.

نمودار سیستم تولید بهنگام:

این پژوهشگران تاکید کردند که استراتژیهای JIT برای همه سازمانها مناسب نیستند. به عنوان مثال در برخی صنایع، مثل استخراج معادن یا کارخانجات تولید پوشاک مد روز ممکن است که استراتژیهای JIT مناسب نباشند.

اهداف اجرای سیستم JIT :

به طور کلی میتوان دو هدف اساسی برای JIT بیان نمود که عبارتند از:

1- ساختن محصولات با کیفیت بهتر و آماده کردن محصولات در زمان مناسب و تحویل به موقع به مشتریان و

2- حذف و اتلاف و کاهش میزان موجودیها و کاهش هزینهها

اجزای JIT :

اجزای JIT عبارتند از:

1) بهبود مستمر:

- حذف مشکلات اولیه:

- تعبیه کردن سیستمهایی برای شناسایی مشکلات

- تلاش برای سادگی

- تولید محصولات به صورتیکه اتلاف کمتری از مواد و زمان داشته باشند.

- کنترل کیفیت

- جلوگیری از اشتباه، به کارگیری ابزارها و روشهای نامعقول

- نگهداری از ماشینآلات تولیدی

2) حذف اتلاف:

به طور کلی هفت نوع اتلاف وجود دارد:

- اتلاف ناشی از تولید بیش از حد

- اتلاف ناشی از زمان انتظار

- اتلاف ناشی از حمل و نقل

- اتلاف پردازش

- اتلاف موجودی

- اتلاف حرکت و انگیزه

- اتلاف ناشی از محصولات معیوب

3) تمیز نگه داشتن و پاکیزگی کارخانه

4) کاهش زمان راهاندازی

5) تولید ترکیبی از محصولات

6) کانبانها(عبارتست از یک سیستم کنترلی برای انتقال قطعات در مقدارهای کوچک بین خطوط تولید)

7) اتوماسیون : فراهم آوردن ماشینآلات لازم و

8) بررسی مشکلات جهت انجام عملیات اصلاحی لازم.

مزایای JIT :

مزایای استفاده از JIT بیشتر از آن چیزی هستند که در گزارش مالی شرکت بیان می­شوند.(1993, Inman and Mehra)

برخی مطالعات، نشان دادهاند که گاهی اوقات ممکن است سیستم JIT باعث بهبود عملکرد مالی شرکت نشود

JIT اساساٌ روی عملکرد غیرمالی و بلندمدت تمرکز دارد.

اجرای موفق JIT مزایای مهمی در بردارد که از آنجمله می توان به کاهش میزان موجودی مواد اولیه، کالای در جریان ساخت و کالای ساخته شده اشاره نمود؛ بگونه ای که این مساله باعث کاهش فضای مورد نیاز و همچنین کاهش هزینههای غیرمستقیم، مثل هزینه حقوق انباردار میشود. این سیستم باعث افزایش محصولات و تحویل به موقع محصول به مشتری میشود که این امر باعث ایجاد رابطه خوب بین شرکت و مشتریان میشود. کاهش زمانهای تأخیر ساخت و افزایش بهرهوری از دیگر مزایای مهم JIT هستند.

به عنوان مثال پس از پنج سال استفاده از JIT در شرکت OCS که سازنده تجهیزات و ماشینآلات بوش و اتصالات است نتایج زیر، حاصل شده است:

- 40%کاهش فضای مورد نیاز به میزان

-50% کاهش موجودیها به میزان

- 80% کاهش در تولید محصولات معیوب، بدون آنکه هزینه کیفیت افزایش داشته باشد.

- 50% کاهش در کارهای تکراری و ضایعات

- 80% کاهش در حجم کالای در جریان ساخت

- 35% کاهش در هزینههای ساخت

- 75% کاهش در حجم انباشتهها

- کاهش زمانهای تأخیر از 21 روز به 3 روز

مراحل پیادهسازی JIT :

پنج مرحله پیادهسازی موفق JIT عبارتند از؛ تحول آگاهی، اتخاذ تدابیری در خصوص فضای کاری، جریان ساخت، عملیات استاندارد و روند مدیریت چندگانه.

1-تحول آگاهی: این مرحله شامل از بین بردن تمامی مفاهیم قدیمی مدیریت و پذیرش یک تکنیک جدید است. این مرحله خود شامل موارد زیر است:

- خلاص شدن از مفاهیم سنتی،

- پذیرش این فرض که روش جدید کار خواهد کرد،

- تصحیح سریع تمامی اشتباهات قابل ملاحظه،

- پذیرش ذهنی این مطلب که پیشرفت هیچ سقفی ندارد و

- بررسی مشکلات با استفاده از نظرات تمامی کارگران

2- اتخاذ تدابیری در خصوص فضای کاری :

این مرحله شامل موارد زیر است:

- فراهم آوردن مقدمات مناسب، مشخص کردن نیازها و حذف نیازهای غیرضروری،

- نظم و ترتیب: قرار دادن هر چیزی در جای خودش،

- پاکیزگی : داشتن یک محیط کاری تمیز و پاکیزه،

- نگهداری مناسب ابزار، تجهیزات و ...

- انضباط : رعایت مقررات و تبدیل آن به یک عادت.

3- جریان ساخت : جریان ساخت عبارتست از تولید یک قطعه خاص از محصول درزمان مشخص. این مرحله شامل موارد زیر است:

- قرار دادن ماشینآلات به صورت متوالی

- استفاده از کارگران آموزش دیده و دارای مهارتهای متعدد

- دنبال کردن چرخه زمانی11

- استفاده از ماشینآلات بهم پیوسته

- خط تولید باید به شکل حرف U انگلیسی باشد.

4- عملیات استاندارد: این گام یک سری قوانین و روشها را وضع میکند تا از این طریق کیفیت تولید را افزایش و هزینه را کاهش دهد. این مرحله شامل چهار مبحث اساسی است که عبارتند از :

- چرخه زمانی: مدت زمانی که طول میکشد تا یک محصول تکمیل شده به بیرون حمل شود.

- موجودی در دسترس استاندارد

- استفاده از نمودارهای عملیاتی

- سلسله مراتب کار

5- روند مدیریت چندگانه: این مرحله بدین معنی است که یک کارگر مسئول چندین روند است.

بخشهایی از این گام که باید در نظر گرفته شوند عبارتند از :

- استفاده از کارگران دارای مهارتهای متعدد،

- ایجاد یک محیط کاری خوب،

- عملیات باید قادر به کار کردن با ماشینهای چندگانه باشد و

- به کارگیری کارگران مناسب برای ماشینآلات مختلف.

اندازهگیری کارایی در JIT :

برای اندازهگیری کارایی سیستم JIT از نسبتی به نام نسبت کارایی استفاده میشود. این نسبت، زمان صرف شده در فعالیتهایی که ارزش افزوده ایجاد میکنند را به صورت درصدی از کل سیکل زمانی بیان میکند.

محدودیتهای JIT :

به طور کلی JIT با پنج محدودیت اساسی مواجه است که عبارتند از:

1- مشکلات مربوط به محیطهای اقتصادی:

JIT، در شرایطی که قیمت مواد خام دچار نوسان است با موفقیت انجام نمیگیرد

1- محدودیتهای لجستیکی :

لجستیک عبارتست از هنر و علم تعیین نیازمندیها، گردآوری و کسب آنها، توزیع آنها و در نهایت حفظ آنها در شرایط عملیاتی آماده برای تمام طول دوره عمرشان. به عبارت دیگر لجستیک هنر مدیریت جریان مواد و محصولات از مبدأ تا مصرفکننده است.

محدودیتهای لجستیکی نیز ممکن است موفقیت در JIT را محدود نمایند. هنگامی که موجودی مواد اولیه ذخیره شده در انبار کافی نیست، وقفه در دریافت مواد خام در زنجیره عرضه میتواند به سرعت باعث تعطیلی کارخانه یا کمبود کالای ساخته شده شود. به عنوان مثالی از این محدودیت، جنرال موتورز(General motoros) در اولین روز اعتصاب کارگران خط مونتاژ مجبور به تعلطیلی کارخانههایی شامل 000/75 کارگر شد که این تعطیلی در نتیجه تصمیم سریع کارگران برای اعتصاب بود. همچنین در مارس 1996 اعتصاب 17 روزهای در دو کارخانه جنرال موتورز در دیتون و اهیو باعث متحمل شدن هزینه­ای بالغ بر 47 میلیون دلار در هر روز برای شرکت جنرال موتورز شد. (1996, Bradsher)

به عنوان مثالی دیگر، در ابتدای استفاده از JIT مدیران تویوتا با هیچ محدودیت لجستیکی مواجه نشدند؛ زیرا امکانات ساخت آنها از نظر جغرافیایی به هم نزدیک بودند، با این وجود مدیران نیسان که کارخانههایش پراکندهتر از تویوتا بودند؛ متوجه شدند که باید سطح بیشتری از ذخیره مواد اولیه را نسبت به تویوتا نگهداری کنند تا با این کار از افزایش ترافیک و رفت و آمد در مناطق شهری جلوگیری کنند.

نکتهای که باید در این مبحث مورد توجه قرار گیرد این است که استفاده از منابع جهانی با فاصلههای تحویل زیاد، به سطوح بالاتری از ذخیره موجودی مواد اولیه نیاز دارد. همچنین JIT به منظور اجتناب از وقفههای کاری، به مواد اولیه باکیفیت بالا و ثابت نیاز دارد(songini، 2000)و (Wise، 1990).

به علت این واقعیت که کاهش در هزینههای نگهداری موجودی، هر افزایشی در هزینه­های حمل و نقل و هزینههای لجستیکی را جبران میکند انتظار میرود که استفاده از JIT باعث کاهش هزینهها شود.

3- فرهنگ و شرایط سازمانی:

پیششرط موفقیت در JIT داشتن سرمایه انسانی کافی و همچنین اجرای تئوری z برای مدیریت کار است. تئوری z که بوسیله ویلیام اوچی (William ouchi) پروفسور دانشکده مدیریت UCLA تبیین شد؛ شامل یک سری اصولی است که عبارتند از : تصمیمگیری جمعی بر اساس کارگر، اطمینان مطلق بین کارگران و همچنین بین کارگران و مدیریت، کنترل غیر رسمی کارگر، مشخص کردن صریح مسئولیتها و بیمه کردن کارگران در درازمدت. این شرایط و اصول باعث ایجاد محدودیتهایی در استفاده از JIT میشوند. به عنوان مثال اجرای موثر JIT نیازمند این است که کارگران به خوبی آموزش دیده باشند و مهارتها و شایستگیهای لازم برای ایفای مسئولیتهایی که به آنان محول شده است را دارا باشند، با این وجود اخیراٌ نیروی کار بااستعداد ژاپنی از پذیرش کارهای کارگری اجتناب میکنند که این امر باعث استفاده از نیروی کار خارجی که مهارت کمتری نسبت به ژاپنیها دارند و متعاقباٌ باعث کاهش کیفیت و بهرهوری شده است.

مدیران ژاپنی همچنین متوجه شدند که اعتماد که به عنوان یک شرط لازم برای موفقیت JIT است، نمیتواند به طور تمام و کمال در خصوص عرضهکنندگان خارجی اعمال شود. آنها همچنین متوجه این موضوع شدند که بسیاری از جنبههای فرهنگ سازمانی که آنان بر آن تکیه زده بودند، به درستی برای کارگران تفسیر نشده است.

4- حسابداری خودسرانه و عملکردهای مالی:

استفاده سنتی از معیارهای اندازهگیری کارایی و کاربرد ماشینآلات نیز با JIT در تضاد است..

5- مشکلات مربوط به عرضهکنندگان کوچک :

یکی از مشکلات این عرضهکنندگان این است که آنها فاقد استحکام مالی لازم برای تحمل برخی محدودیتها هستند.

اجرای jit در ایران و مشکلات موجود در برابر آن.

در ایران قیمتها نوسان زیادی دارد و مواد اولیه کم است. به دلیل نوسانات قیمت و کمی مواد اولیه برای اجرای JIT در ایران باید ترتیبی اتخاذ نمود تا این سیستم مورد پذیرش تولیدکننده و مصرفکننده قرار گیرد و بین دولت و واردکننده تفاهم برقرار شود. بنابراین اجرای موفق JIT در ایران، نیازمند پشت سرگذاشتن موانع بسیاری است. در ایران مشکل مواد اولیه وجود دارد که باید از قبل سفارش داده شود که این امر باعث میشود بخش قابل توجهی از سرمایه درگیر تأمین مواد اولیه شده و راکد بماند. در ایران در مورد ماشینآلات، حمل و نقل و حتی کیفیت هم علیرغم وجود بازرسیهای متعدد، با مشکلات بسیار زیادی مواجه هستیم. همچنین در ایران اتلاف منابع نیز کاملا مشهود است. از آنجمله می توان به بکارگیری بیش از حد نیروی انسانی در سازمانها اشاره نمود.

بنابراین اجرای موفق JIT در ایران نیازمند از میان برداشتن موانع و مشکلات ذکر شده است که این امر محتاج برنامهریزی بلندمدت و آینده نگری مدیران و مسئولان کشوری است.

نتیجه گیری :

در سیستم JIT، مواد اولیه به هنگام نیاز خریداری و بلافاصله مصرف و به کالای ساخته شده تبدیل میشوند و کالای ساخته شده نیز بلافاصله برای مشتریان ارسال میشود. این سیستم از آنجائیکه موجب کاهش موجودیها میشود از اشغال فضا و راکد ماندن سرمایه، جلوگیری میکند و موجب افزایش بهرهوری میشود. اجرای موفقیتآمیز این سیستم نیازمند مشارکت تک تک افراد سازمانی در آن، تولید محصولات با کیفیت بالا، تحویل به موقع محصولات به مشتریان، برنامهریزی دقیق و فرهنگ سازمانی مطلوبست. به دلیل کاهش فضای مورد نیاز، استفاده از چنین سیستمی به خصوص برای کشورهای کموسعت که با کمبود فضا مواجه هستند مفید است
امضاء :

سخت کوشی هرگز کسی را نکشته است، نگرانی از آن است که انسان را از بین می برد....!
پاسخ


پرش به انجمن:


کاربرانِ درحال بازدید از این موضوع: 1 مهمان