امتیاز موضوع:
  • 23 رأی - میانگین امتیازات: 2.7
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
ازت
#1
نقش کلیدی در تغذیه مرکبات دارد . زندگی گیاه بدون وجود این عنصر امکان پذیر نیست و بیش از هر عنصر دیگری ، تحت تاثیر وجود یا عدم وجود ازت می باشند . برخلاف سایر عناصر ، ازت در مواد مادری خاک وجود نداشته و از راه آب باران ، عوامل بیولوژیکی مثل باکتری های تثبیت کننده ازت و از اتمسفر به خاک اضافه می گردد . عنصر ازت به صورت نیترات یا آمونیوم جذب گیاه می شود .

مقادیر زیاد ازت در کاشت درختان مرکبات دارای اهمیت زیادی است . علاوه بر جذب ازت به وسیله گیاه ، مقداری از این عنصر توسط آبشویی ، فرسایش ، تصاعد آمونیاک و یا ازت عنصری تلف می شود . این دو عامل ، استفاده گیاه و تلفات ازت در تغذیه درختان میوه بسیار مهم بوده و باعث افزایش تقاضای مواد ازت دار می شود . بنابراین سودی که عاید باغداران می شود به راندمان استفاده از کودهای ازتی می تواند بستگی داشته باشد .



[تصویر:  N.png]



نقش ازت در مرکبات

ازت دارای وظایف مهمی می باشد . بخشی از پروتئین و جز مهم پروتوپلاسم بوده و بخش عمده ای از آنزیم ها و کاتالیزور های افزایش دهنده سرعت فرآیندهای متابولیسمی گیاه را ازت تشکیل می دهد . ازت همچنین در ساختمان نوکلئوپروتئین ها ، اسید آمینه ها ، آمین ها ، قندهای آمینه ، پلی پپتید ها و تعداد دیگری از ترکیبات آلی وجود دارد . بنابراین تامین مقدار کافی ازت ، برای انجام وظایف هر سلول گیاهی لازم و ضروری است . کلروفیل که به کمک انرژی خورشیدی ، انیدرید کربنیک و آب را به کربوهیدرات ها و چربی ها تبدیل می کند یک ترکیب ازت دار است . ترکیبات غیر پروتئینی ازت دار مانند سلولز و لگنین از نظر بیولوژیکی خیلی فعال نیستند ، اما نقش مهمی در ساختار گیاهی دارند .

منابع طبیعی ازت

با توجه به این که ازت از مواد مادری خاک نمی باشد و از منابع دیگر وارد می شود باید منبع آلی یا معدنی داشته باشد . منابع آلی که گیاهی یا جانوری هستند دارای 5 الی 6 درصد ازت می باشند . همچنین از طریق تثبیت همزیستی و غیر همزیستی ، ازت در اتمسفر ، وارد خاک می شود . گیاهان خانواده لگومینوز ، به کمک باکتری ریزوبیوم داخل غده های ریشه ، مقادیر قابل توجهی از اتمسفر را تثبیت می کنند .

گیاهان یونجه ، شبدر قرمز ، شبدر شیرین ، نخود و سویا می توانند به ترتیب 261 ، 163 ، 182 ، 51 و 63 کیلوگرم ازت در هکتار تثبیت کنند که ارقام قابل توجهی می باشد .

موجودات تثبیت کننده ازت ، عکس العمل مشخصی را نسبت به کلسیم ، آهن و مولیبدن نشان می دهند . در تحقیقی که در خصوص مکانیسم کمبود کلسیم بر متابولیسم ازت انجام شد ، مشخص گردید که به دلیل کمبود کلسیم ، غلظت ازت در تمام قسمت های گیاه ، کاهش نشان داده و افزایش ازت یا املاح کلسیم ، غلظت ازت را افزایش داد . در ریشه ها نیز همین روند مشاهده گردید .

تعدادی از میکروارگانیسم های غیر همزیست نیز قادر به تثبیت ازت هستند که مهمترین آن ها کلستریدیوم و ازتوباکتر می باشند . گونه های کلستریدیوم در شرایط غیرهوازی و هوازی قادر به تثبیت ازت هستند . تثبیت کننده های غیر همزیست در باغ های مرکبات سالانه بین 0 تا 55 کیلوگرم ازت در هکتار تثبیت می کنند . ولی روند مقدار تثبیت رو به کاهش است .

بارندگی نیز مقداری ازت به خاک اضافه می کند . اکسیدهای ازت به وجود آمده بر اثر رعد و برق ، به کمک آب باران ، از اتمسفر به خاک وارد می شود . اگرچه مقدار ازت اضافه شده زیاد نیست ولی در شرایط آب و هوای مرطوب و نیمه مرطوب می تواند حائز اهمیت باشد . این میزان در مناطق شمالی ایران تا 3.35 کیلوگرم در هکتار و در مناطق جنوبی تا 2 کیلوگرم در هکتار می رسد . در غرب هند این میزان 9 کیلوگرم ، در ژاپن 3.2 کیلوگرم در هکتار و در شرق هند به 3 کیلوگرم در هکتار می رسد .

نکته ای که باید به آن اشاره کرد این است که اگر چه منابع فوق مقادیر قابل توجهی ازت را به خاک اضافه می کنند ولی بخش اعظم ازت موجود در کره زمین در خاک وجود نداشته و به صورت مولکولی در اتمسفر موجود می باشد .

فرم های قابل جذب ازت برای مرکبات

فرم مولکولی N2 برای گیاهان قابل جذب نبوده و ازت آلی موجود در خاک نیز باید به آمونیاک ( آمونیفیکاسیون ) و سپس نیترات ( نیتریفیکاسیون ) تبدیل گردد تا قابل جذب شود . این تغییرات توسط موجودات ذره بینی خاک انجام می شود . فرآیند تبدیل ازت آلی به فرم ازت معدنی ( ازت نیتراتی ) معدنی شدن ازت می نامند .

گیاهان ازت را به صورت No3- و No4+ از خاک جذب می کنند . اوره و گاهی اسید های آمینه می توانند به مقدار کم جذب گیاه شوند .

نیترات جذب شده توسط گیاه به آمونیاک تبدیل شده و در تولید اسیدهای آمینه مورد مصرف قرار می گیرد . اسید های آمینه تولید شده نیز تبدیل به پروتئین شده و برای پروتوپلاسم ها و سیستم های آنزیمی مصرف می گردد .

تبدیل نیترات به آمونیاک یکی از مهم ترین و اساسی ترین واکنش های بیولوژیکی در گیاهان است که تبدیل آن به شرح زیر است :



[تصویر:  nitran-amoniak.jpg]
(( نیترات ، ابتدا به وسیله آنزیم نیتریت ریداکتاز ، به نیتریت احیا می شود . در مرحله بعد به هیدروکسیل آمین تبدیل شده و در نهایت به آمونیاک منجر می شود که شکل آن در زیر نشان داده شده است ))

مواد ازت دار شامل چه موادی هستند؟

جواب : دو دسته اصلی آلی و معدنی

منابع آلی :

الف : مواد آلی طبیعی

مواد آلی طبیعی ازت دار که ازت خاک را تامین می کنند شامل کودهای دامی ، تفاله ها و کنجاله ها ، خون خشک ، پودر ماهی ، کود سبز ، زباله و فاضلاب می باشد .

ب : ازت آلی مصنوعی

مواد مصنوعی دارای ازت آلی کاملا در آب محلول هستند

این کود معمولا از کودهای ازتی دیگر گرانتر است . ولی کلسیم سیانامید به دلیل میزان زیاد کلسیم و واکنش قلیایی ، کود خوبی برای مصرف در خاک های اسیدی است و در خاک های با مواد آلی و رطوبت کافی ، برای بسیاری از درختان مرکبات کود مفیدی می باشد .

در حضور آب ، کلسیم سیانامید در خاک تبدیل به اوره شده که اوره نیز به آمونیاک و انیدرید کربنیک تجزیه می گردد . مواد حد واسطی نیز به وجود می آیند که برای علف های هرز سمی می باشد که این ویژگی اخیر ، ارزش این کود را قبل از عرضه ی علف کش ها به بازار ، افزایش داده بود .

2- اوره

این کود به دلیل ارزان بودن و سهولت مصرف مصرف آن در حال افزایش است . زیرا محلول پاشی آن بر روی درختان می تواند به اندازه مصرف آن در خاک موثر باشد .

اوره دارای 46% ازت می باشد که در بین کودهای جامد درصد بالایی است . به دلیل این که کود اوره با هیچ ماده معدنی دیگری مخلوط نشده است اثری روی واکنش خاک ندارد . در آب بسیار محلول بوده و به راحتی از طریق برگ جذب می شود .

بیورت که ناخالصی کود اوره می باشد برای درختان مرکبات مضر می باشد . بنابراین باید دقت نمود که کود اوره فاقد بیورت باشد . بیورت در محلول پاشی به برگ ها صدمه می زند . برای محلول پاشی ، کود اوره نباید بیش از 0.25 درصد بیورت داشته باشد ولی برای مصرف در خاک ، درختان مرکبات تا 2.5 درصد بیورت را تحمل می کنند .

به دلیل این که اوره بر اثر هیدرولیز ، تبدیل به آمونیاک و انیدرید کربنیک می شود خطر تلفات آمونیاک از طریق تصعید وجود دارد بنابراین برای کاهش تلفات آمونیاک ، باید این کود را با خاک مرطوب کاملا مخلوط نمود . اگر کود اوره با کلرور پتاسیم با هم مصرف شوند به دلیل تشکیل کلرور آمونیوم ، تلفات تصعید آمونیاک کاهش می یابد .



[تصویر:  oure.jpg]
2- منابع معدنی

الف : نیترات سدیم

برای اولین بار در جهان در کشور شیلی ، این فرم معدنی مورد استفاده قرار گرفت . این کود در حال حاضر 3 درصد کودهای ازتی را تشکیل می دهد . تا قبل از 1929 ، تمام نیترات سدیم از کشور شیلی تهیه می شد ولی بعدا تولید مصنوعی آن نیز شروع شد .

نیترات سدیم ، اثر خنثی تا قلیایی ضعیف روی خاک دارد . این کود معمولا در کودهای مخلوط مصرف می شود و کاربرد مستقیم آن بیشتر به صورت محلول پاشی است . نیترات سدیم شیلی دارای مقداری عناصر کم مصرف نیز می باشد ولی کودهای مصنوعی فاقد آن هستند .



[تصویر:  nitrat-sodiom.jpg]
ب : سولفات آمونیوم

یکی از رایج ترین کود های مصرفی می باشد که به صورت نمکی کریستاله و به رنگ سفید تا خاکستری است و مقدار بسیار کمی رطوبت جذب می کند و در آب بسیار محلول است . مصرف و انبارداری آن در شرایط خشک آسان می باشد . هر واحد این کود از نیترات سدیم ارزان تر بوده و در شرایط مناسب سریع تر قابل استفاده گیاه می باشد . سولفات آمونیوم ، هم در کودهای مخلوط و هم به صورت محلول پاشی مصرف می گردد . این کود دارای 20% ازت می باشد .

استفاده مداوم از این کود در طی سالیان متمادی سبب اسیدی شدن خاک می شود و این امر کمبود فسفر را در خاک به ویژه در شرایطی که خاک ذاتا دچار کمبود فسفر باشد تشدید می نماید . بنابراین سولفات آمونیوم باید در خاک هایی مصرف شود که دارای آهک کافی باشد . در چنین شرایطی این کود می تواند نتیجه مطلوبی داشته باشد .



[تصویر:  soolfat%20amonium.jpg]

[تصویر:  soolfat-amonium1.jpg]
ج : نیترات سولفات آمونیوم

این کود به صورت کریستال های سفیدی است که با مخلوط کردن محلول داغ سولفات آمونیوم و نیترات آمونیوم ، تهیه می شود . این کود به صورت دانه ای ( گرانول ) نیز تولید می گردد و دارای ازت آمونیاکی و نیتراتی به نسبت 3 به 1 می باشد . مصرف این کود نیز موجب اسیدی شدن خاک می گردد اما شدت اسیدزایی آن کمتر از سولفات آمونیوم است . این کود دارای 21% ازت می باشد .

د : نیترات آمونیوم

از نظر اهمیت از کود قبلی مهم تر بوده و از مزایای آن هر دو فرم نیتراتی و آمونیاکی است . این کود تقریبا دو برابر نیترات سدیم ، ازت دارد ( دارای 34% ازت می باشد ) و در خاک سریع عمل می کند . به دلیل بالا بودن مقدار ازت ، مصرف زیادی دارد . اما باید دقت کرد که این کود خطر احتراق و آتش زایی بالایی داشته و جاذب الرطوبه است و دانه های کود در کیسه بر اثر جذب رطوبت ، به صورت کلوخه های سختی در آمده که به راحتی شکسته نمی شوند و برای شکستن آن ها نباید از پتک استفاده کرد زیرا سبب انفجار می شود . همچنین قدرت اسیدزایی آن نصف اسیدزایی سولفات آمونیوم است .



[تصویر:  amoniom-nitrat.jpg]
و : نیترات آمونیوم کلسیم

این کود که به ( CAN ) مشهور است از ترکیب آمونیوم و رسوب کربنات کلسیم به دست می آید و دارای مقدار مساوی ازت نیتراتی و آمونیاکی به صورت گرانول یا دانه ای است . این کود برای تمامی خاک ها مناسب بوده و خوب انبار می شود و خطر آتش زایی هم ندارد .

تعداد دیگری مواد معدنی وجود دارد که به عنوان منبع ازت ، مصرف می شوند که شامل : نیترات کلسیم ، آمونیاک و ... می باشند .

قابلیت جذب آب

قابلیت جذب آب در کودهای ازتی بستگی به فرم ازت موجود در آن دارد . برای مصرف در خاک و در شرایط عکس العمل سریع ، ازت نیتراتی و یا ترکیب ازت نیتراتی بهترین حالت است و در حالتی که شرایط جذب سریع مدنظر نباشد ازت آمونیاکی و مواد آلی مناسب می باشد .

کیفیت آبشویی

ازت های نیتراتی بیش از ازت های آمونیاکی در معرض آبشویی قرار دارند . مواد آلی ازت دار کمتر دستخوش آبشویی قرار می گیرند و نسبت به ازت معدنی پایداری بیشتری در خاک دارند .

میزان ازت در خاک و گیاه

به طور متوسط در لایه سطحی باغات مرکبات بین 0.02 تا 0.4 درصد ازت وجود دارد . میزان ازت بستگی به نوع خاک ، درجه حرارت و میزان بارندگی دارد . در جدول زیر میزان ازت به طور متوسط در خاک های مختلف در کشور هندوستان را مشاهده می کنید .

به طور کلی اندازه متوسط این عنصر در برگ باید بین 2.5 تا 2.7 درصد ماده خشک برحسب ارقام مختلف مرکبات باشد . استفاده از پایه های رافلمون به جای پایه های معمولی و رایج مانند نارنج ، سیترنج و کلئوپاترا موجب افزایش جذب ازت می شود .

علائم کمبود ازت

در شرایط کمبود ازت رشد قسمت های هوایی ، شاخه ها و ریشه های درختان دچار کمبود متوقف شده ، شاخه ها معمولا قائم و ترکه مانند هستند . برگ های چنین درختانی کوچک و در مراحل اولیه رشد رنگ پریده و متمایل به زرد می شوند و در مراحل بعدی ، کاملا زرد و در مراحل بعدی رشد ، کاملا زرد ، نارنجی و یا سفید می شوند . علادم کمبود ابتدا در برگ های مسن ظاهر شده و سپس برگ های جوان هم علائمی را نشان می دهند . برگ ها دچار خزان زودرس شده ، پوست شاخه های جوان قرمز رنگ و میوه ها سفت و کوچک می شود .



[تصویر:  kambood.jpg]

[تصویر:  kambood2.jpg]
برگ های جدید تولید شده شکننده تر بوده و زاویه بین ساقه و برگ کاهش می یابد . ریزش برگ ها و مرگ سرشاخه ها از دیگر علائم کمبود ازت است . نکته مهم این است که معمولا در کمبود ازت کیفیت میوه کاهش محسوسی نمی یابد اما کمیت تولید میوه کاهش زیادی می یابد .



[تصویر:  azot-dar-morakabat.jpg]
روش های رفع کمبود ازت

عوامل متعددی در تعیین فرم ازت نیتراتی یا آمونیاکی موثر است که عبارتند از : قیمت کود ، سهولت مصرف ، واکنش خاک ، بافت خاک و وضعیت زهکشی . بنابراین تجویز یک کود برای محدوده و باغ خاصی بدون در نظر گرفتن مطالب فوق امری خطرناک و در مواقعی خسارت زاست .

اما به طور کل گیاهان مرکبات می توانند ازت آمونیاکی و نیتراتی را به طور یکسان جذب کنند البته اگر خاک تحت شرایط شدیدا اسیدی نباشد . اما باید دقت داشت در مصرف این کودها برای مرکبات 3 تفاوت اصلی بین کودهای آمونیومی و نیتراتی وجود دارد

1- با تغذیه آمونیومی نیاز ریشه ها به اکسیژن افزایش می یابد .

2- به دلیل تغذیه آمونیومی ، رقابت برای جذب سایر کاتیون ها افزایش می یابد و این امر ممکن است برای رشد گیاه مضر باشد .

3- به دلیل تغییرات pH ممکن است آمونیوم اثرات غیر مستقیمی داشته باشد .

در طی تحقیقاتی که ده ها سال توسط دانشمندان انجام شد نتیجه هایی به دست آمد که قابل توجه است

نتایج نشان داد که کیفیت میوه در درختانی که با سولفات آمونیوم یا نیترات آمونیوم دریافت داشته بودند بهتر بوده است .

ازت آمونیومی pH خاک را کاهش می دهد

ازت نیتراتی نتوانست بهترین کیفیت میوه را ارائه دهد .

مخلوط ازت نیتراتی و آمونیاکی بهترین کیفیت میوه را حاصل کرد .

طبق آزمایشات فراوان نیترات سدیم کود مناسبی برای مرکبات نبود و اثرات مضر آن از فوایدش بیشتر بود .



[تصویر:  mizan-azot.jpg]
زمان و میزان مصرف کود های ازتی

در درختان مرکبات کودهای ازتی باید پیش از شروع گلدهی ، در زمان گلدهی و تشکیل میوه به درخت اضافه گردد . همچنین برای رشد میوه نیز باید ازت کافی تامین گردد . به عبارت دیگر گیاهان جوان در طول سال نیاز به ازت کافی دارند تا برای رسیدن به اندازه مناسب رشد سریعتری داشته باشند که برای رسیدن به این هدف نیاز به مراقبت دقیقی بر روی رشد گیاه است . در صورت لزوم کمک گرفتن از تجزیه برگ می تواند راهنمای خوبی برای تعیین وضعیت ازتی گیاه باشد .

وزارت جهاد کشاورزی توصیه ای در این خصوص کرده که در نوع خود می تواند راهنمای خوبی باشد

به این ترتیب که با توجه به سن درخت و نوع خاک و موارد دیگر میزان کود مورد نیاز برای درخت خود را محاسبه می کنیم فرض میکنیم این مقدار برابر 500 گرم شد . بهتر است که این کود در سه نوبت مصرف گردد . به این ترتیب که

250 گرم در اسفند ماه و در دفعات مناسب

150 گرم در نیمه اول فروردین که شکوفه ها باز نشده اند

و 100 گرم در نیمه دوم اردیبهشت ماه که شکوفه ها تقریبا به طورکامل ریخته اند

علاوه بر موارد فوق می توان در تابستان می توان به همراه مبارزه با آفت مینوز کود اوره را مخلوط کرده و برای تقویت به درختان محلول پاشی کرد .

اما اگر درخت نهال بوده و رشد آن اهمیت بیشتری داشته باشد می توان از 15 اسفند تا اول تیر هر 15 روز کود اوره را به صورت محلول پاشی به درخت اضافه کرد تا رشد رویشی گیاه افزایش یابد .

وزارت کشاورزی ایالات متحده آمریکا هم در اطلاعیه ای که در این خصوص منتشر شده بود کودهای توصیه شده برای درختان را به شرح زیر اعلام کرد



[تصویر:  azot-dar-amrika.jpg]
نکته : اگر باغ مرکبات دارای زهکش باشد میزان کود مصرفی باید افزایش یابد تا ازت شسته شده توسط زهکش جبران گردد .

نکته 2 : دقت داشته باشید که بهار و زمان شکوفه دادن درختان ، بالاترین نرخ تقاضا برای ازت می باشد و هر چه قدر گیاه برای دریافت ازت در این بازه دچار تنش کمتری باشد محصول بهتری می دهد .

یک مثال

باغی داریم به وسعت یک هکتار که در آن درختان پرتقال تامسون قرار دارد . درختان 35 ساله بوده و آبیاری قطره ای در آن انجام می شود . پایه مادری این درختان سیترنج بوده و راندمان آبیاری خوب می باشد میزان ازت مورد نیاز این زمین 37 کیلوگرم در هکتار برآورد شده است . بنابراین برای کودپاشی بین 46 تا 50 کیلوگرم ازت در نظر گرفته شده که مقداری از آن به وسیله سیستم آبیاری قطره ای و مقداری به صورت محلول پاشی و مقداری به صورت چالکود به درختان اضافه می شود . میزان کود مورد نیاز با توجه به شرایط باغ و انجام آزمایشات خاک و برگ محسابه شده است .

اثر ازت بر درخت

در تحقیق جامعی که بر روی پرتقال والنسیا انجام شد سه نوع کود نیترات سدیم ، نیترات کلسیم و نیترات آمونیوم مورد استفاده قرار گرفت و جدول زیر نتیجه این آزمایش 10 ساله بود .



[تصویر:  kood-bar-morakabat.jpg]
زیادی ازت

زیادی ازت در درختان میوه معمولا کمتر ایجاد مشکل می کند اما افراط در کوددهی ازت نه تنها بی بازده می باشد بلکه اثرات زیان آوری را بر روی درخت و ساختمان خاک ایجاد می کند . مصرف بیش از حد کودهای ازتی می تواند موجب تجمع املاح در خاک ، تغییرات pH و تاثیر قابلیت جذب سایر عناصر غذایی و سمیت آفرینی شود . همچنین ازت بیش از حد درختان را در برابر بیماری ها آسیب پذیر می سازد و سبب کاهش قدرت دفاعی درخت می شود . رشد رویشی درخت را بیش از حد تحریک کرده و موجب سال آوری می شود . موجب ضخیم شدن و زبری پوست میوه شده و آب میوه را اندکی تقلیل می دهد .

اما نکته ای که جالب به نظر می رسد با افزایش مصرف کودهای ازتی میزان تولید بالا می رود و بعد از مدتی که میزان محصول بالا رفت به علت رقابت بین جذب عناصر محصولات کاهش پیدا می کند و باغدار برای جبران قضیه از کودهای دیگر استفاده می کند و بدین ترتیب تعادل عناصر در خاک را به هم میزند و کیفیت و کمیت محصول به اندازه قبل از مصرف بی رویه کود نخواهد شد .

تاثیر متقابل با سایر عناصر

افزایش مصرف کودهای ازتی سبب کاهش غلظت فسفر ، روی و پتاسیم در برگ های مرکبات می شود و غلظت منگنز را افزایش می دهد که این سبب افزایش حلالیت این عناصر بر اثر مصرف سولفات آمونیم و اسیدی شدن خاک می باشد . همچنین در اثر کودهای ازتی غلظت آهن و مس هم زیاد می شود که باید تعادل بین این عناصر را برقرار کرد .


پاسخ


پرش به انجمن:


کاربرانِ درحال بازدید از این موضوع: 1 مهمان