امتیاز موضوع:
  • 27 رأی - میانگین امتیازات: 2.93
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
کاربرد فلدسپاتها
#1
چکیده
گروه فلدسپات‏ها فراوان‏ترین کانی‏های موجود در پوستهء زمین هستند.این کانی جزو گروه تکتوسیلیکات‏ها به حساب می‏آیند و در ساختمان خود،کاتیون‏های پتاسیم،سدیم و یا کلسیم دارند.این گروه شامل فلدسپات های پتاسیم‏دار یا ارتوکلازها و فلدسپات‏های سدیم‏ و کلسیم‏دار یا پلاژیوکلازها هستند.فلدسپات‏ها از اجزای اصلی سنگ‏های آذرین،خصوصا گرانیت ها هستند و به میزان کم‏تری در سنگ های‏ دگرگونی و رسوبی دیده می‏شوند.در ایران باتوجه به گسترش فعالیت‏های ماگمایی اسیدی در ادوار گوناگون زمین‏شناسی و رخنمون‏های‏ فراوان توده‏های نفوذی اسیدی،پتانسیل قابل توجهی از این کانی‏ها شناسایی شده است.

فلدسپات در صنایع گوناگونی کاربرد دارد و با توجه به نوع محصول تولیدی،روش تولید و کیفیت آن،مقادیر متفاوتی از این کانی در صنایع گوناگون مصرف می‏شود.مهم‏ترین صنایع مصرف‏کنندگان فلدسپات،صنایع شیشه و سرامیک هستند که حدود 85 درصد از کل‏ تولید این کانی را مورد استفاده قرار می‏دهند.در ایران مصرف‏کنندگان عمده،صنایع کاشی،سرامیک،شیشه و چینی بهداشتی هستند.

ذخایر اقتصادی فلدسپات در 70 کشور جهان شناخته شده است و درحال حاضر،50 کشور در زمینهء تولید آن فعالیت دارند که بزرگ‏ترین‏ تولیدکنندگان آن چین،ایتالیا و ژاپن هستند.


مقدمه
فلدسپات‏ها که یک گروه از آلومینوسیلیکات‏های قلیایی و قلیایی‏ خاکی هستند،فراوان‏ترین گروه کانی موجود در پوستهء زمین به شمار می‏روند.در سنگ‏های آذرین به‏طور متوسط حدود 60 درصد،در سنگ‏های دگرگونی به‏طور متوسط حدود 10 درصد،فلدسپات شرکت دارد. نفلین سینیت نیز یک سنگ آذرین درونی است و به‏دلیل این که 80 تا 95 درصد آن از کانی‏های فلدسپاتی تشکیل شده است،از نظر تجاری‏ همراه با فلدسپات‏ها بررسی می شود.فلدسپات‏ها و نفلین سینیت به‏ عنوان منابع آلومینا و کمک ذوب‏های قلیایی،در صنایع شیشه و سرامیک کاربرد گسترده‏ای دارند.

گروه فلدسپات شامل کانی‏های آلومینوسیلیکاتی کلاس‏ تکتوسیلیکات‏هاست که حاوی پتاسیم،سدیم یا کلسیم و به ندرت‏ باریم هستند.با درنظر گرفتن نوع کاتیون،نحوهء تشکیل(حرارت و محیط تشکیل)منشأ و سنگ مادر در طبیعت،می‏توان آن‏ها را به شرح‏ زیر تفکیک کرد:

-فلدسپات‏های قلیایی یا آلکالن(میکروکلین،ارتوز،سانیدین و آنورتوز)که از آن‏ها در منابع گوناگون،به عنوان فلدسپات پتاسیمی و فلدسپات آلکالی نیز نام برده می‏شود.

-پلاژیوکلازها که ایزومورف‏های سری آلبیت،آنورتیت هستند.

-فلدسپات‏های باریم‏دار یا فلدسپات‏های سنگین(سلسیان- هیالوفان)که نادر و فاقد ارزش اقتصادی هستند.

از نظر تجاری،کانی‏های گروه فلدسپات،نفلین سینیت و آپلیت‏های غنی از فلدسپات،همگی در صنایع سرامیک و شیشه‏ استفاده می‏شوند.


تاریخچه
نام فلدسپات از واژهء آلمانی "Feldtspar" اخذ شده که معادل‏ "FieldStone" در انگلیسی است. "Feld" به‏معنی زمین یا صحرا و "spar" به معنی کانی با رنگ روشن و دارای محصولات هوازدگی بسیار نرم است.به‏عبارت دیگر،به دلیل این که در آن نواحی که کانی‏ مورد نظر رخنمون داشته،آثار دگرسانی و کائولینی شدن گسترش‏ داشته،این کانی «فلدسپار»نامگذاری شده است.

استفاده از محصولات هوازدگی فلدسپات‏ها یعنی کائولن،سابقهء بسیار طولانی دارد.دراین‏مورد،اسنادی از قرن ششم قبل از میلاد مسیح وجود دارد.همراه با کائولن،فلدسپات‏های هوازده و به تدریج


خود فلدسپات نیز در صنایع سفال،سرامیک و شیشه رایج شدند.اما استفادهء صنعتی از فلدسپات،به سال 1800 میلادی برمی‏گردد. صنعتگران ایرانی نیز با کاربرد فلدسپات و محصولات تجزیهء آن به‏ خوبی آشنا بوده و از آن ها درتولید سفال،سرامیک،لعاب و شیشه‏ استفاده کرده‏اند.این صنعت که تاریخ کهنی در ایران،دارد،به طور عمده در مناطقی که فلدسپات رخنمون داشته،گسترش یافته است.

در حفاری‏های انجام شده از شهرهای هگمتانه و توس،سفال‏ها و سرامیک‏هایی به دست آمده‏اند که قطعا مواد اولیهء آن‏ها از نواحی مجاور تأمین شده است.این امر مؤید آشنایی کامل صنعتگران ایرانی با این‏ مادهء معدنی است.


بلورشناسی
فرمول کانی‏های گروه فلدسپات با ATO مشخص می‏شود که در آن T معرف Si و Al ، A مربوط به کاتیون‏های دوظرفیتی نظیر کلسیم‏ و باریم در فلدسپات‏های قلیایی‏خاکی و سدیم و پتاسیم برای سری‏ فلدسپات‏های آلکالن است.کانی‏های گروه فلدسپات در تقسیم‏بندی‏ کلی کانی‏های سیلیکاتی،جزو تکتوسیلیکات‏ها قرار می‏گیرند و در ساختمان آن‏ها به فرمول عمومی AT4O8 ،چهاروجهی‏های Alo4 و SiO4 به‏صورت اشتراک در گوشه‏ها،شبکه ای سه‏بعدی را به وجود می‏آورند.می‏توان گفت،اساس ساختمان فلدسپات‏ها از ساختمان‏ کانی‏های SiO4 سرچشمه گرفته است؛با این تفاوت که A2 در شبکهء چهاروجهی‏ها وارد شده است و در پی آن Na+ (یا k+ یا Ca2+ حفره های‏ موجود در ساختمان را اشغال کرده‏اند.هنگامی‏که Al3+ جایگزین فقط یک Si4+ (در واحد فرمولی فلدسپات)شود،بار الکترواستاتیکی‏ شبکه توسط یک کاتیون دوظرفیتی مثل Ca2+ موازنه می‏شود.(اتردی، 1375)

Na(Alsi3o8)

Ca(Al2Si2O8) Si4O8 داربست یا چهارچوبهء

سیستم تبلور تمامی پلاژیوکلازها(فلدسپات های سدیم کلسیم) تری‏کلینیک است.فرم بلوری این کانی که سطوح بلوری کاملا مشخص‏ دارد،نسبتا کمیاب است و چنانچه یافت شود،فرم صفحه‏ایی تا صفحه‏ایی منشور دارد.فلدسپات‏های پتاسیم-سدیم سیستم بلوری‏ مونوکلینیک یا تری‏کلینیک دارند و فرم بلوری آن‏ها به‏صورت منشوری تا صفحه‏ای است.شکل 1 فرم بلوری انواع فلدسپات ها را نشان می‏دهد.

برخی از مشخصات بلورشناسی کانی‏های اصلی این گروه در جدول 1 آمده‏اند.

(به تصویرصفحه مراجعه شود) شکل 1.الف)فرم بلوری فلدسپات‏های پتاسیم‏2؛(علی نیا،1374)

ب)فرم بلوری ارتوز؛

ج)فرم بلوری پلاژیوکلاز3؛(علی نیا،1374)

د)فرم بلوری آلبیت.


:heart: mineiut.blogfa.com :heart:
پاسخ


پرش به انجمن:


کاربرانِ درحال بازدید از این موضوع: 1 مهمان