امتیاز موضوع:
  • 32 رأی - میانگین امتیازات: 2.91
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
کاني مس
#1
کاني مس
[تصویر:  imgCopper.jpg]
[تصویر:  copper2.jpg]
بيش از 200 نوع كاني مس تا به حال شناخته شده است ولي كانيهاي كه اهميت تجاري دارند بيش از 17 مورد نمي باشند. ازمهمترين اين كانيها مي‌توان مس فلزي (Cu)، كالكوپيريت(CuFeS2) ،بورنيت (CuFeS4)، كالكوسيت ((Cu2S، كووليتCu(OH)2، مالاكيت Cu(OH)2 و آزوريت 2CuCO3,Cu(OH)2 را نام برد. كالكوپيريت مهمترين و فراوانترين كاني مس محسوب مي‌شود.
مس يك عنصر كالكوفيل تيپيك است و از اين روكاني هاي سولفيدي و بيشتر كالكوپيريت ، بورنيت، كالكوسيت كه اغلب همراه پيريت، گالن يا اسفالريت مي باشند را تشكيل مي دهد.
كانيهاي ثانويه در كان تنهاي (Ore body) سولفيدي، نزديك سطح زمين، در دو منطقه تشكيل مي شوند. در زون اكسيدي، آب حاوي اكسيژن، اكسيدهاي مس، نيمه نمكها (نيمه كربناتها و نيمه سولفاتها) و سيليكاتها را تشكيل مي دهد. در منطقه سمنتاسيون عميق تر، محلولهاي حاوي مس بدست آمده از اين نمكها به سولفيدهاي ثانويه مس (كالكوسيت و كووليت) منتقل نمود.
ساير عناصر فلزي كه در كانه هاي مس وجود دارند عبارتند از: آهن، سرب، روي، آنتيموان، آرسنيك و فلزات نادر شامل: سلنيوم، تلوريوم، بيسموت، نقره و طلا مي باشد. برخي اوقات در كانه هاي مركب، تغليظ رخ مي دهد. بعنوان مثال، كانه هاي بدست آمده از سادبوري در انتاريوي كانادا داراي نيكل و مس مساوي و مقدار قابل توجهي فلزات گروه پلاتين مي باشند. كانه هاي مس زئير و زامبيا، منبع خوبي جهت كبالت هستند. بسياري از كانسارهاي پورفيري آمريكا حاوي موليبدن و تنها منبع رنيوم مي باشند.
هيدرو اكسيدها : مالاكيت ، آزوريت ، بورنيت .
سولفيدها : كالكوپيريت CuFeS2 ، كووليت CuS ، كالكوسيت Cu2S .
اكسيدها : تنوريت CuO ، كوپريت Cu2O.
کلريد : اتاکاميت CuCl2 .
سيليکات : بروشانتيت CuSO4 .
كانيهاي مس معمولاً به سه دسته كلي تقسيم مي‌شوند:
1-كانيهاي كه در اثر پديده ماگمايي در عمق زياد بوجود مي‌آيند. از اين جمله مي‌توان از كانيهاي كالكوپيريت، بورنيت و انارژيت نام برد.
2-كانيهاي اكسيده و كربناته و سولفاته و كلراته مس كه دلايل تشكيل آن بيشترين عمل فرسايش و هوازدگي است. از اين دسته مي‌توان از كانيهاي كوپريت، مالاكيت، آتاكاميت، بروكانتيت، آرزوريت و ... نام برد.
سولفيدهاي مس از جمله كالكوسيت و كوليت كه در زون غني سازي شده پيدا مي‌شوند و در صد عيار مناسبي از مس دارند به اين ترتيب مي‌توان از تقسيم بندي كه هميشه براي تركيبات مس بكار مي‌رود استفاده كرد.
3-عنصر مس، اكسيدها، سولفيدها، كانيهاي خاكستري يا كمبود مس، سولفات‌ها، كربنات‌ها، سيليكات‌ها و كلرورها، كانيهاي مهم مس و خواص آن به طور خلاصه در جدول 2 نشان داده شده است.


[تصویر:  10387.jpg]
جدول2: كاني‌هاي مهم مس و خواص آن

[تصویر:  10388.jpg]
.

[تصویر:  10389.jpg]
ادامه جدول2

[تصویر:  10391.gif]
(1)
•مس فلزي Cu :
مس فلزي با 92% مس و وزن مخصوص 5/8 – 8/9 و سختي 5/2 تا 3 مي‌باشد.

•تنوريت Tenorite
تنوريت با فرمول CuO نشان داده مي شود و وزن مخصوص آن 5/6 بوده و حاوي 89/89 % مس مي باشد . تنوريت نسبت به كوپريت نادرتر است و در سيستم منوكلينيك و در رده پريسماتيك متبلور مي‌شود. بلورها، شكل شش گوش و سياه رنگ دارند و ورقه‌هاي بسيار نازك آن نيمه شفاف و قهوه‌اي رنگ مي‌باشد. ضريب انكسار اين جسم بالا است و در منطقه اكسيداكسيون تشكيل مي‌شود. تنوريت از تجزيه سولفيدهاي مس گاهي به مقدار قابل استخراج تشكيل مي‌شود و به ندرت از منشاء اگزالاسيون آتشفشاني پيدا شده است.

•كوپريت Cuprite
کوپريت از کلمه لاتين کوپروم Cuprom به معني مس گرفته شده است و با فرمول Cu2O نمايش داده مي شود . نام ديگر کوپريت ، مس سرخ اکسيده است .
ترکيب شيميايي اين کاني حاوي 8/88% مس است و داراي ناخالصي هايي از Fe2O3 , SO2 , H2O مي باشد . اين کاني در سيستم کوبيک رده هگزاكيزكتاهدرال متبلور مي شود و به رنگ سرخ تا خاکستري سربي است . بلورهاي آن اكثرا داراي فرم {111} يا {110} و گاهي {100} مي‌باشد. رخ مشخص آن در جهت {111} و داراي شكستگي صدفي و حالت ترد مي‌باشد. سطح تجزيه نشده بلور و سطح شكست آن داراي جلاي الماسي است بلور كوپريت نيمه شفاف تا كدر و به رنگ سرخ تا سرخ مايل به سياه و نمونه‌هاي توده‌اي آن قهوه‌اي سرخ تا خاكستري سرخ تيره است. كوپريت در منطقه كلاه آهنين توده‌هاي معدني مس گسترش زياد دارد. كوپريت در قسمتهاي زيرين منطقه اكسيداسيون كانسارها و به ويژه در محل‌هايي كه منطقه سمنتاسيون در معرض هوازدگي قرار مي‌گيرد تشكيل مي‌شود.
اين کاني داراي جلاي الماسي يا نيمه فلزي ، سختي 4- 5/3 ، شکننده و با چگالي 15/6 – 85/5 مي باشد . کوپريت به وسيله فوتک روي زغال ، ابتدا سياه مي شود و سپس مي گدازد و گويچه اي از مس در شعله احيا کننده را تشکيل مي دهد . اين کاني به آساني در اسيد HNO3 حل مي شود و رنگ محلول را سبز مي کند. اگر به اين محلول آمونياک زياد بيافزائيم ، به رنگ کبود در مي آيد .
کوپريت در جريان فرآيند هاي اکسايش کاني هاي کالکوسيت، در منطقه سمانتاسيون (در زير سطح آب هاي زير زميني) تشکيل مي شود .

[تصویر:  10391.gif]
(1)
کوپريت همراه با مس طبيعي در برخي از سنگ هاي رسوبي که حاوي بقاياي گياهي هستند ، ديده مي شوند.
کوپريت در اين حالت بر اثر احياي سولفات مس ، به وسيله ماده آلي ، در حضور مقدار اندکي اکسيژن به وجود مي آيند .

[تصویر:  10392.gif]
(2)
•كووليت & Covelline Covellite :
کووليت با فرمول CuS نمايش داده مي شود و در سيستم تري گونال (سيستم دي‌هگزاگونال بي‌پيراميدال) متبلور مي شود و به صورت بلورهاي هگزاگونال و زرد - قهوه اي رنگ ديده مي شود و گوگرد درآن به عنوان محصول فرعي است . شكل بلورها اغلب پهن و به فرم {1010} و {0001} مي‌باشد. بلورهاي آن داراي رخ كامل در جهت سطح قاعده هستند.
اين کاني به رنگ آبي روشن تا تيره است و داراي سختي 2- 5/1 ، شکننده ، چگالي 68/4 و در ترکيب شيميايي اين کاني 5/66% مس وجود دارد. بلورهاي تجزيه نشده آن جلاي چرب دارند. اين كاني خاصيت پراكندگي نوري قوي دارد و به آساني ذوب مي‌شود. ورقه‌هاي نازك اين كاني نيم شفاف است كه در مقابل هوا به رنگ آبي سياه در مي‌آيد. كووليت فراوانترين كاني منطقه اكسيداسيون و به ويژه منطقه سمنتاسيون است و به ندرت از منشاء آبهاي فروروتشكيل مي‌شود.
•كالكوسيت Chalcocite :
کالکوسيت با فرمول Cu2S در سيستم ارتورومبيك و رده بي‌پيراميدال متبلور مي‌شود . بلورهاي پهن و منشوري دارد و فرم‌هاي اصلي آن عبارتند از {110} و {010} و {001} و گاه منشورهاي {023} تشكيل مي‌شود. ماكل اين بلورها معمولاً در جهت {110} و ماكل صليبي در جهت {112} نيز تشكيل مي‌‌گردد. در ترکيب شيميايي اين کاني 9/79% مس وجود دارد و گوگرد درآن به عنوان محصول فرعي مي باشد .
اين کاني به رنگ خاکستري متمايل به سياه تا سياه است و داراي سختي 3- 5/2، چگالي 8/5 – 5/5، شكستگي صدفي است و رنگ آن خاكستري تيره و در سطح شكست جلاي فلزي دارد كه فوراً رنگ تيره و جلاي مات پيدا مي‌كند. خط اثر آن جلاي فلزي دارد و غالباً حاوي مقداري آهن و نقره به شكل ناخالصي است. كالكوسيت به صورت كاني اوليه از منشاء گرمابي تشكيل مي‌شود.
•کالکو پيريت Chalcopyrite
كالكوپيريت مهمترين و فراوانترين كاني اوليه کانسنگ مس با فرمول CuFeS2 محسوب مي‌شود که در حضور اکسيژن، آب و در محيط هاي پوسته اي کم عمق جايي که اکسيد مي شود، ناپايدار است. مقدار مس آن 6/34% وزن مخصوص 12/4 و سختي 5/3 الي 4 مي‌باشد. اين كاني در سيستم تتراگونال و رده اسكانوهدرال متبلور مي‌شود و شكل بي‌اسفنوئيد { 111 } آن شبيه چهار وجهي منظم است. شبكه تبلور كالكوپيريت مشابه اسفالريت است كه در آن شبكه مكعبي به نوع تتراگونال تغيير يافته است. بلورهاي كالكوپيريت غالباً از شكل افتاده هستند و معمولاً از فرم بي‌اسفنوئدر تشكيل مي‌شوند. همراه فرم { 111 } كه غالباً سطوح مات يا مخطط دارد، فرمهاي ديگري مانند بي‌اسفنوئدرمنفي{ 111} با سطوح صاف، دو هرمي‌هاي { 201 } و { 101 } فرم قاعده {001 } و فرم منشوري { 110 } نيز ديده مي‌شود. علاوه بر آن فرم‌هاي بي‌اسفنوئدر و دو هرمي تيزو شيبدار و به ندرت اسكالنوئدرنيز در اين بلورها ظاهر مي‌گردد. كالكوپيريت فاقد رخ مشخص بوده و داراي شكست صدفي است. سختي آن حدود 4 است اين كاني به رنگ زرد برنجي و مايل به سبز و در نمونه‌هايي كه سطح خارجي آن‌ها اكسيد شده است، به رنگ زرد طلايي و غالباً به رنگ‌هاي متغير سطحي تا حد سياه رنگ است. خط اثر آن سياه مايل به سبز بوده وگوگرد درآن به عنوان محصول فرعي مي باشد .کالکوپيريت داراي سختي 4- 5/3، جلاي فلزي، تيره و با چگالي 40/4 – 35/4 مي باشد. کربنات هاي مس از کنتاکت سنگ ميزبان غني از سيليس با سنگ آهک يا سيليکات و اکسيدها به وجود مي آيند. كالكوپيريت منشاء ليكوئيدماگماتيك و گرمابي و دگرساني مجاورتي و به مقدار كم منشاء پگماتيتي دارد.
•مالاکيت ( Malachite) :
مالاکيت با فرمول Cu2CO3 (OH)2 در سيستم مونوکلينيک رده پريسماتيك متبلور مي شود و در ترکيب شيميايي آن 5/57% مس وجود دارد. بلورهاي آن منشوري و سوزني و به فرم {110} و ماكل بلورها در جهت {100} است. مالاكيت غالباً بصورت رشته‌هاي شعاعي، متراكم، قلوه‌اي، دانه انگوري، گرهك مانند تا استالاگتيتي تشكيل مي‌شود. بلور مالاكيت در جهت {001} داراي رخ خوب و در ساير جهات شكستگي صدفي دارد. خط اثر آن سبز روشن است و در سطح شكست جلاي ابريشمي تا مات دارد. حالت نيمه شفاف دارد و پلئوكروئيسم آن شديد و خاصيت نوراني آن منفي است. اين کاني به رنگ سبز روشن تا تيره يا سبز متمايل به سياه است و داراي سختي 4- 5/3 ، نيمه شفاف تا اپک و با چگالي 05/4 – 4 مي باشد .مالاكيت مهمترين كاني منطقه اكسيداسيون است.
•آزوريت (Azurite) :
آزوريت با فرمول Cu3 (CO3)2 (OH)2 نشان داده مي شود و در سيستم مونوکلينيک و رده پرسيماتيك متبلور مي شود بلورهاي آن درشت و بعضي از انواع آن به شكل منشور كوتاه و گاهي توده‌هاي كروي مجتمع شده‌اند. مهمترين فرم‌هاي بلوري آن عبارتند از: {110} و { 221} و {001} و {023 } . بلور آرزويت در جهت {100} و شكستگي آن صدفي است. آزوريت به رنگ آبي روشن تا تيره، نيمه شفاف تا اپک، سختي 4- 5/3، شکننده و ترد، چگالي 78/3 و داراي جلاي شيشه‌اي مي باشد. 55% مس در تركيب اين كاني وجود دارد و پايداري آن كمتر از مالاكيت است. آرزويت پلئوكروئيسم ضعيف دارد و در مقابل هوا مانند مالاكيت واكنش نشان مي‌دهد. آرزويت همراه با مالاكيت از فراوانتريي كاني‌هاي حاصل از تغيير تركيبات اوليه مس در منطقه اكسيداكسيون است.
• بورنيت (Bornite) :
بورنيت با فرمول Cu5FeS4 است که بورنيت با فرمول Cu5FeS4 نشان داده مي شود . اين کاني در سيستم مكعبي و در رده هگزا كيز اكتاهدرال متبلور شده و وزن مخصوص آن 5 گرم بر سانتي مترمکعب است . بورنيت به رنگ قرمز روشن (در سطح صاف) با سطوح زبر و گاهي واجد فرم‌هاي { 111 } و { 110 } ديده شده و ماكل اين بلورها درجهت{ 111 } تشكيل مي‌شود . بلور بورنيت داراي رخ نامشخص در جهت سطوح مكعبي و واجد شكستگي صدفي است. خط اثر آن خاكستري تا سياه است.
در ترکيب شيميايي بورنيت 55-63% مس وجود دارد و گوگرد درآن به عنوان محصول فرعي مي باشد . بورنيت اكثراً به حالت توده‌اي با دانه‌هاي درشت و يا فلس مانند ديده مي‌شود و به ندرت منشاء ماگماتيك و اكثرا از منشاء پنوماتوليتي مجاورتي تشكيل مي‌شود ولي فقط منشاء گرمابي يا رسوبي آن قابل استخراج است.
•انارژيت :
انارژيت با فرمول Cu3AsS4 و وزن مخصوص 4/4 يكي از مهمترين كانيهاي گروه نمك‌هاي مختلط است که در ترکيب شيميايي آن 4/48 % مس وجود دارد . اين کاني در سيستم ارتورومبيك و رده بي‌پيراميدال متبلور مي‌شود. بلورها در جهت Z طويل شدگي نشان مي‌دهند و فرم‌هاي مهم آن عبارتند از: {110}و {001} و {100} و {010} و {011} بلور انارژيت در جهت {110} رخ كامل دارد. اين كاني ترد بوده و داراي جلاي فلزي و خط اثر خاكستري مايل به سياه است. انارژيت در كانسارهاي گرمابي كم آهن مس و در كانسارهاي گرمابي آهن دار تشكيل مي‌شود.
•كوبانيت CuFe2S3 :
کوبانيت با فرمول CuFe2S3 ، وزن مخصوص 1/4 و 23% مس در سيستم ارتورومبيك و رده بي‌پيراميدال متبلور مي‌شود. شكل آن اغلب ورقه‌اي و نازك است. خاصيت مغناطيسي شديد دارد و رنگ برنجي فلزي دارا مي‌باشد. بلورهاي نادر آن در جهت Z طويل شدگي نشان مي‌دهند و سطوح آن اغلب مخطط است. كوبانيت در كانسارهاي گرمابي حرارت بالا تشكيل و معرف حرارتهاي 250 تا 300 درجه است. كوبانيت از منشاء دگرگوني نيز ايجاد مي‌شود.
•تنانتيت :
تنانتيت با فرمول Cu2S,As2S3يک نمونه از نمك مختلط مس است كه در سيستم مكعبي هگزاكيزتترائدرال متبلور مي‌شود. خواص اين كاني بسيار به تتراهدريت شبيه است و در ميزان جايگزيني عناصر در شبكه تفاوت دارند.
• تتراهدريت :
تتراهدريت با فرمول 3Cu2S,Sb2S3 و وزن مخصوص 4/5 – 97/4 و در سيستم مكعبي هگزاكيزتترائدرال متبلور شده و اكثراً شكل تترائدري دارد و به همين دليل به آن تتراهدريت مي‌گويند.
سطوح فرم تترائدر ، در حالت تجزيه نشده جلاي فلزي دارد. همراه اين سطوح فرم‌هاي {110} و {112} و {111} و {100} و {130} تشكيل مي‌شود اين كاني شكستگي صدفي دارد و داراي جلاي چرب، حالت ترد و رنگ خاكستري فلزي دارد و 3/52 % مس دارد . تتراهدريت از نظر داشتن نقره بسيار با ارزش است و بجز مرحله اوليه ماگماتيك تقريباً در تمام تيپ‌هاي كانساري يافت مي‌شود.
• كالكانتيت :
اين كاني با فرمول CuSO4 ,Cu(OH)2در سيستم تري كلينيك متبلور شده و 8/31% مس دارد. كالكانتيت در طبيعت بصورت ريزدانه، رشته‌اي، پوسته مانند و گاه به شكل توده‌هاي متخلخل تشكيل مي‌شود. در سطوح مختلف داراي رخ نامشخص و شكستگي صدفي است. رنگ آن آبي با جلاي شيشه‌اي و حالت نيمه شفاف دارد.
• بروكانتيت :
بروكانتيت سولفات قليائي مس با فرمول CuSO4 ,3Cu(OH)2است كه از تجزيه كاني‌هاي ديگر در مناطق خشك تشكيل مي‌شود. سيستم تبلور آن منوكلينيك و رده ان پريسماتيك است. منشورهاي كوتاه آن در بخش خارجي سنگ تشكيل مي‌شود و فرم‌هاي اصلي بلوري آن {110} و {101} است و غالباً به شكل توده‌اي، رشته‌اي و دانه‌اي است.
• آتاكاميت :
آتاكاميت با فرمول CuCl2 ,3Cu(OH)2 در سيستم ارتورومبيك و رده بي‌پيراميدال متبلور شده و حاوي 60% مس است . فرم‌هاي اصلي آن {110} يا {011} بوده و به اشكال ساقه‌اي، شعاعي، دانه‌اي و توده‌اي متخلخل مي‌شود. رخ كامل آن در جهت {010} بوده و در ساير جهات شكستگي صدفي دارد. رنگ ان سبز چمني تا تيره و خط اثر آن سبز روشن است. آتاكاميت جلاي شيشه‌اي و حالت شفاف دارد و داراي خاصيت پلئوكروئيسم است.
• كريزوكول:
اين سيليكات آبدار مس با فرمول CuSiO3,nH2O بسيار فراوان است و 36% مس دارد. به حالت بي‌شكل تا ريز بلور و گاهي اسفروليتي ديده مي‌شود. ضمنا توده‌هاي دانه انگوري تا قلوه‌اي و پوسته‌اي آن نيز تشكيل مي‌شود. از نظر ظاهري شبيه اوپال و معمولاً نرم‌تر از آن است. جلاي چرب و حالت كدر دارد و رنگ آن سبز زمردي با خط اثر سفيد مايل به سبز است. اين كاني به سختي ذوب مي‌شود و در اسيد كلريدريك با آزاد كردن سيليس گرد مانند حل مي‌شود. كريزوكول در منطقه تجزيه‌اي توده‌هاي معدني مس به مقدار زياد تشكيل مي‌شود.
:heart: mineiut.blogfa.com :heart:
پاسخ


موضوعات مرتبط با این موضوع...
موضوع نویسنده پاسخ بازدید آخرین ارسال
  تقسيمات کاني ها hadi soltani 0 449 07-05-2012، 02:26 PM
آخرین ارسال: hadi soltani
  کاني hadi soltani 0 1,317 22-04-2012، 05:14 PM
آخرین ارسال: hadi soltani
  کاني هاي سيليکات hadi soltani 0 533 11-03-2012، 01:52 PM
آخرین ارسال: hadi soltani
  کاني الماس hadi soltani 0 904 11-03-2012، 01:43 PM
آخرین ارسال: hadi soltani
  کاني طلا hadi soltani 0 539 11-03-2012، 01:34 PM
آخرین ارسال: hadi soltani
  شناسايي انواع کاني ها hadi soltani 0 618 10-03-2012، 02:07 PM
آخرین ارسال: hadi soltani
  شناخت کاني hadi soltani 0 807 09-03-2012، 12:24 PM
آخرین ارسال: hadi soltani

پرش به انجمن:


کاربرانِ درحال بازدید از این موضوع: 1 مهمان